Van West-Afrika naar Louisiana: voodoo op Klein New Orleans

Interview met Leendert van der Valk en Leopold Messan

In samenwerking met Leendert van der Valk en Leopold Messan van het Voodoo To Go Festival programmeert Klein New Orleans voor het eerst dit jaar een voodoo-podium. Met dit podium geven we aandacht aan de invloed van de ritmes en melodieën van de voodoo, die aan de basis hebben gelegen voor Afro-Amerikaanse muziek als gospel, blues en jazz. Maar wat is voodoo dan precies? En welke invloed heeft het op muzikaal gebied gehad op New Orleans? We spraken hierover met Leopold en Leendert, in het zonnetje van café Marktzicht in onze eigen Breedstraatbuurt.

Leopold Messan komt uit Togo, woont sinds 2000 in Nederland en is directeur van het Voodo To Go Festival in Utrecht. Hij werkt als adviseur voor Klein New Orleans 2019, waar hij samen met muziekjournalist Leendert van der Valk de programmering van het Voodoo-podium verzorgde. Dat klinkt in veel oren vast als iets engs, want wanneer je het hebt over voodoo wordt er vaak gedacht aan zwarte magie en barbaarse praktijken. Dit klopt niet met de werkelijkheid en dit idee is vooral gecreëerd door westerse beeldvorming, vertelt Leopold. “Voodoo is een geloof en geen religie, want er wordt niet slechts één god aanbeden, maar verschillende goden. Of beter gezegd: verschillende spirits. In de basis zijn er vier grote spirits, gebaseerd op de elementen aarde, lucht, water en vuur. Onder deze vier grote spirits zijn weer veel kleinere spirits onderverdeeld. Elke spirit heeft een eigen karakter, een eigen kleur, eigen eten en ook een eigen ritme.”

Voodoo komt oorspronkelijk uit West-Afrika en het werd door de tot slaaf gemaakte mensen uit Afrika meegenomen naar Noord-Amerika. Hier kwamen de West-Europeanen in aanraking met dit geloof, een concept dat nieuw was voor hen en wat zij niet begrepen. De ceremonies kwamen op hen over als duivelsverering en dat zij zich richtten tot verschillende spirits lag uiteraard ook niet in lijn met het Christendom. De West-Europeanen zetten voodoo weg als barbaars en bovendien werd alles van de West-Afrikaanse identiteit zoveel mogelijk weggenomen: in Noord- en Zuid-Amerika was voodoo dan ook als snel vrijwel overal verboden. “Hier is de beeldvorming ontstaan dat voodoo duivelsverering is,” zegt Leopold. ”Het werd hiermee een geloof dat in het geheim werd gepraktiseerd en er werd veel via symboliek gewerkt. Dat zie je overigens nog steeds veel: mensen schamen zich ervoor, het is eng gemaakt. Zelfs op plekken als Togo en Benin. Dat voodoo per definitie barbaars is, is zeker niet juist. Het is zoals de wereld in elkaar zit: er is goed en kwaad, en dat zit ook in de spirits zelf. Liefde is een keuze. Hoe voodoo gebruikt wordt hangt af van de intentie van de voodoosi, de persoon die het geloof praktiseert. Al gebeurt dit gelukkig in principe op vredelievende wijze. Want voodoo gaat over je eigen ontwikkeling, over zorgen voor de wereld en daarmee ook over zorgen voor de natuur. Het gaat over open zijn naar elkaar en elkaar beschermen, proberen de goede kanten van het leven te gebruiken.” En de voodoo-poppetjes dan? “Dat is voornamelijk een ding in Haïti en niet zozeer in de oorspronkelijke Afrikaanse vorm. Deze poppetjes lijken juist door de Europese hekserij te zijn overgenomen en in Haïti te zijn opgenomen in de voodoo die daar gepraktiseerd wordt.”

Ik kwam er snel achter dat het negatieve beeld van voodoo niet klopt met de werkelijkheid

Voor Klein New Orleans werkt Leopold samen met Leendert van der Valk, die ook nauw betrokken is bij Voodoo To Go Festival. Leendert is muziekjournalist en onder andere schrijver van de boeken Voudou en Duivelsmuziek. Voor deze boeken heeft hij de link tussen Amerikaanse zwarte muziek en Afrikaanse muziek onderzocht. “Ik merkte dat in beide muzikale stromingen spiritualiteit een belangrijke rol speelde en dat er erg veel overeenkomsten waren tussen die vormen van spiritualiteit. Zoals tussen de zwarte gospelkerk en voodoo. Met de slavernij zijn de West-Afrikaanse ritmes de oceaan overgegaan en dat was blijkbaar nog steeds voelbaar.” Om dit te onderzoeken is hij onder andere naar New Orleans gegaan. “Ik kwam er snel achter dat het negatieve beeld van voodoo niet klopte en dat het een geloof is met allemaal verschillende spirits. Daar kan je mee in contact komen, bijvoorbeeld via een trance. En dé manier om in trance te geraken is via de muziek: elke spirit heeft zijn eigen ritme en door dit ritme te spelen kan je worden ‘overgenomen’ door een spirit. In trance raken dus.”

Met de slavernij kwamen deze ritmes dus in Noord-Amerika terecht, zo ook in New Orleans. Hier kreeg het bovendien een voedingsbodem die het nergens anders kreeg. In alle andere Amerikaanse steden werden de gebruiken die bij voodoo horen verboden, zo werden ook de drums op veel plekken verboden. New Orleans was hierin een uitzondering: in deze stad kregen de West-Afrikanen enige ruimte om hun eigen muziek en dans uit te oefenen. Dat gebeurde elke zondag op Congo Square, waar alle tot slaaf gemaakte mensen bijeenkwamen en de hele dag dansten op de ritmes van de spirits. Hier werden de fundamenten gelegd voor de Afro-Amerikaanse muziek zoals we die nu kennen, zoals gospel, blues en jazz. “Je ziet hierdoor dat voodoo in de muziek door is blijven leven. Een goed voorbeeld is het principe van vraag-en-antwoord in de muziek, wat je veel terug hoort in gospel en blues. Dit komt voort uit slavenliederen en dat is typisch iets dat uit de voodoo komt.” Als er gesproken wordt van New Orleans als bakermat van gospel, jazz en blues, dan is er dus een essentiële rol weggelegd voor de West-Afrikanen en hun voodoo.

Op deze editie van Klein New Orleans hebben we daarom een podium ingericht waar voodoo een centrale rol speelt. “Het bijzondere van dit podium is dat het eigenlijk de reis van de voodoo weergeeft: van West-Afrikaanse muziek, via de Cariben naar Louisiana.” vertelt Leendert. Wat kunnen we dan verwachten van dit podium? Leopold: “Het belangrijkste is dat de muzikanten in de muziek gebruik maken van elementen van voodoo. Sommige van de bands zijn ook daadwerkelijk bezig met het geloof en de elementen, zo zijn de muzikanten van Viviola bijvoorbeeld echt opgegroeid in de voodootraditie en gebruiken dit in het maken van muziek. Dat geldt niet voor alle bands op dit podium, maar wel hebben ze allen ritmes en melodieën die je meenemen op de reis van de Afrikaanse voorouders en spirits. Verwacht opzwepende muziek die je aan het dansen maakt. Van de West-Afrikaanse brass en funk van Viviola uit Benin tot aan de Surinaamse Kankantrie met de muziekstijl Kaseko, maar ook afrobeat en reggae komen langs. Via dit voodoo-podium op Klein New Orleans hopen we meer inzicht te geven in wat voodoo is en dat het niet zo eng is als mensen vaak denken. Ook willen we laten zien hoe voodoo in de muziek te horen is en hoe dit invloed heeft gehad op de muziek in New Orleans. Maar bovenal willen we voodoo via de muziek en ritmes laten voelen, want eigenlijk is dat nog wel de beste manier om te snappen waar het om draait.”

Posts created 2

Begin typing your search term above and press enter to search. Press ESC to cancel.

Back To Top